..

Ο Νοέμβριος στην λαογραφία

Στον ελληνικό λαό ο Νοέμβριος είναι γνωστός με διάφορα δημώδη ονόματα όπως: Νοέμβρης, Νιόμβρης, Νουέμβρης κ.λ.π. παραλλαγές δηλαδή του ορθού Νοέμβριος. Έχει, όμως, και άλλες προσωνυμίες που σχετίζονται με διάφορες ενέργειες, παρατηρήσεις και εργασίες του γεωκτηνοτροφικού πληθυσμού της πατρίδας μας. 

Προσωνύμια του Οκτωβρίου

Από τα διάφορα μετεωρολογικά φαινόμενα επωνυμείται ως:
Βροχάρης, για τις πολλές βροχές,
Μπρουμάρης, από την πρωινή πάχνη (πέφτει μπρούμα (βλάχικη λέξη),
Σκιγιάτης, διότι αυτή την εποχή η Γη σκιάζεται περισσότερο από τους άλλους μήνες,
Χαμένος, για τον πολύ μικρό χρόνο δουλειάς που αφήνει η μέρα του: «μικρές οι μέρες του Σποριά κι ατέλειωτες οι νύχτες» (Γ.Δροσίνης).


dim-karat.ilei.sch.gr

Από τις γεωργικές εργασίες του μήνα, που είναι όλες επείγουσες, ιδιαίτερα αυτή της σποράς των σιτηρών, ο Νοέμβριος ονομάζεται: Σποριάς, Σπαρτός, Σπορίτης, Σπορέας, Σποριάρης κ.α. Μεσοσπορίτης (ο γεωργός έως τα Εισόδια της Θεοτόκου (21) πρέπει να έχει σπείρει τουλάχιστον τα μισά, γι'αυτό και το λαϊκό όνομα της γιορτής είναι: της Παναγίας της Μεσοσπορίτισσας), Νιαστής για τα τελευταία νεάσματα ή υνάσματα (οργώματα) της γης, κ.λ.π. 

Από τις ποιμενικές ενασχολήσεις πήρε το όνομα Παχνιστής, για το κλείσιμο πια των ζώων στο παχνί. 

Από τις γιορτές των αγίων του
ο Νοέμβριος προσωνυμείται επίσης και Αρχαγγελίτης, Αϊστράτηγος, Αϊ-Ταξιάρχης (από τη γιορτή των Ταξιαρχών Μιχαήλ και Γαβριήλ). 
Αγιομηνάς από τη γιορτή του Αγίου Μηνά (11) που ήταν μεγάλη γιορτή για τους τσοπάνηδες (αλλά και παρετυμολογικά Μηνάς - μηνώ = παραγγέλλω, φανερώνει δηλαδή τα κλοπιμαία και εν γένει τα απολεσθέντα πρόβατα κ.λ.π.). 
Αϊφιλιππιάτης, Αϊγιλιππίτης από τη γιορτή του Αγίου Φιλίππου (14) κατ' εξοχήν προστάτη των γεωργών και σημαντικό ορόσημο για διάφορες εθιμικές ενέργειες και πράξεις. Η γιορτή είχε και οριακό ρόλο για την τέλεση των γάμων, ενώ ονομάζεται και Μικρή Αποκριά ενόψει της 40ήμερης νηστείας (15/11 - 24/12) για τα Χριστούγεννα. 
Αντριάς από τη γιορτή του Αγίου Ανδρέα. 

Τον Νοέμβριο ανοίγουν τα κρασιά. Βασικά ορόσημα αποτελούν οι γιορτές του Αγίου Γεωργίου του Μεθυστή και του Αγίου Μηνά, που προσωνυμούν επίσης τον μήνα με τις ονομασίες Μεθυστής και Κρασομηνάς


Αυτόν τον μήνα γίνεται και το μάζεμα της ελιάς: 

Στην Αγιάσο της Λέσβου, στο τέλος της συγκομιδής, γινόταν ολόκληρη γιορτή. Ένας από τους ραβδιστές έμπηγε ανάποδα το ραβδί του στην γη και του έβαζε φωτιά, πιστεύοντας πως όταν λυγίσει το μακρύ ραβδί, θα λυγίσουν και οι ελιές του χρόνου από το βάρος των καρπών. 


www.sansimera.gr

Οι γυναίκες έστυβαν τις ελιές, με το μαύρο ζουμί τους, άλειφαν το πρόσωπό τους και χόρευαν γύρω από τη φωτιά, πετώντας τα καλάθια τους με ευχές στο νοικοκύρη, να έχει του χρόνου περισσότερο καρπό και στις ανύπαντρες να παντρευτούν. 
Στις 11, γιορτή του Αγ. Μηνά, οι τσοπάνηδες επικαλούνταν τον άγιο για να βρουν ζώα που έχουν χάσει. 
Στα σπίτια των τσοπάνηδων οι γυναίκες δεν χρησιμοποιούσαν ψαλίδι, ώστε όπως το ψαλίδι
θα έμενε κλειστό, έτσι και «το στόμα του λύκου θα έμενε κλειστό». Επίσης, έκαναν έναν σπάγκο από μαλλί του προβάτου και τον έδεναν 3 φορές. Έτσι πίστευαν ότι ο λύκος δεν θα έκανε κακό στο κοπάδι τους.
Στις 26, (του Αγ. Στυλιανού, στον Βώλακα Δράμας, οι γυναίκες (όσες είχαν παιδιά) δεν δούλευαν, αλλά έβραζαν σιτάρι και το πήγαιναν στην εκκλησία και το μοίραζαν για υγεία, για να ζήσουν τα παιδιά. 
Στις 30, του Αγ. Ανδρέα, οι γυναίκες στο Βόιο Κοζάνης, έκαναν τηγανίτες (λαλαγγίτες), «για να μην τρυπήσει το τηγάνι». Απ' αυτές έτρωγαν όλοι και έδιναν και στα ζωντανά τους. 
Μερικές από τις παροιμίες που λέγονται για τον μήνα αυτόν: 
 «Ο Νοέμβρης έκλεισε, τα ζευγάρια είναι στον στάβλο». 
«Νοέμβρη οργώματα κι ελιές, δεν απολείπουν οι δουλειές». 
«Τον Νοέμβρη και Δεκέμβρη φύτευε καταβολάδες». 
«Η Πούλια βασιλεύοντας, το μήνυμά της στέλνει: Ούτε τσοπάνος στα βουνά ούτε ζευγάς στους κάμπους».

 

Πηγή: http://nostou-algos.pblogs.gr/2008/11/ligh-laografia-toy-mhna-noembrh.html